Beursbericht

Daar is ie weer, het overzicht van de ontwikkelingen op de Politieke Aandelenmarkt. In onderstaande tabel de virtuele zetelverdeling op basis van de koersen van hedenochtend, in de rij ?˜Verschil’ het verschil met het vorige beursbericht, ruim twee weken geleden. Voor de volledigheid ook de laatste peilingen van de Politieke Barometer en Maurice de Hond.

  VVD PvdA PVV CDA SP D66 GrnL ChrU Ov
PAM 31 22 17 17 31 14 5 6 7
Verschil – 1 – 1 – 1 – 1 + 4 – 1     + 1
PolBar 32 22 19 15 31 15 4 6 6
MdeH 31 19 19 14 31 15 5 7 9

Bij het vertrek van twee fractieleden duikelde de PVV in een klap met 3 zetels op de PAM, maar inmiddels zijn er daarvan weer twee teruggekrabbeld. Verder vinden onze handelaren dat de Politieke Barometer de VVD veel te hoog peilt, maar Maurice de Hond de PvdA veel te laag. Wat SP betreft is er weer meer vertrouwen in de PB. Het is inmiddels traditie dat het CDA het op de markt veel beter doet dan onder de peilers.

Uiteraard kunt u nog steeds meedoen. Het is leuk en kost niets. Volg de instructies op deze pagina.

Iets doen, niets doen

Wat is het verschil tussen iets doen en iets laten? Wie zijn fiets verkoopt voor 100 euro eindigt net zo als degene die de aanschaf van dezelfde fiets overweegt, maar niet uitvoert (namelijk met 100 euro en zonder fiets). Althans, in de puur economische overweging. Er is zou ook geen verschil moeten zijn tussen het verwijderen van een regel uit het wetboek, en het automatisch verlopen van dezelfde regel.

Helaas is dit één van de gevallen waarin de puur economische overweging de plank misslaat. Argeloze burgers hebben een heel verschillende houding tegenover de situaties met de fiets; dat probleem staat bekend als de status quo bias [pdf]. En voor wat betreft de regels is er een vergelijkbare neiging om alles bij het oude te laten in de politiek.

Voor dat laatste kun je verschillende redenen voor aanvoeren. Ten eerste kost het moeite om iets te veranderen, en de beschikbare voorraad moeite is beperkt. Daar komt bij dat het vaak verstandig is om niet teveel dingen tegelijk te veranderen, zelfs als die veranderingen in theorie beter zouden moeten zijn. Onze kennis over het systeem is ook beperkt, waardoor we maar beter niet te ver afwijken van wat bewezen werkt.

Maar behalve dit conservatisme is er ook nog een inzicht uit het spookgebied tussen economie, psychologie en politieke wetenschappen dat iets zegt over het verschil tussen iets doen en niets doen: degene die iets doet is ervoor verantwoordelijk, in politieke zin. Wie de belastingen verlaagt is veel meer zichtbaar verbonden met de wijziging dan dan degene die ze niet verhoogt. Die verantwoordelijkheid maakt actie duurder dan inactie.

Dat de Amerikanen het verschil tussen doen en laten goed begrijpen is te zien aan het veelvuldig gebruik van sunset clauses in de Amerikaanse wetgeving. Daarbij wordt de wet automatisch weer ingetrokken na een bepaalde, vooraf vastgestelde, periode. De wet in stand houden betekent dat er iets moet gebeuren, in plaats van niets. Als dit geen verschil zou maken was de clause verspilde inkt, maar dat is niet het geval. De bepaling zorgt ervoor dat een nieuw cohort politici expliciet de verantwoording neemt voor een maatregel, in plaats van een stilzwijgende verlenging.

Zijn sunset clauses een goed idee? Ik ben geneigd om ja te antwoorden, de bepaling zorgt ervoor dat er af en toe opnieuw naar de zinnigheid van een maatregel wordt gekeken. Stel dat er bij de invoer van de hypotheekrenteaftrek (in 1893) een bepaling was opgenomen dat de aftrek in 2018 weer zou worden afgeschaft. Geen radicaal andere situatie, want de huidige Tweede Kamer zou makkelijk kunnen beslissen de afschaffing ongedaan te maken. Toch zou dat een heel ander debat zijn dan het huidige “niet tornen aan”.

Maar er is vast een optimum in het gebruik van dit soort wekkers te vinden. De grondwet moet niet elke vijf jaar ter discussie komen, en als bekende strijdpunten steeds opnieuw worden bevochten levert dat teveel onzekerheid op. Dat laatste is goed te zien bij wat tegenwoordig de fiscale klif heet, het feit dat in de VS crisismaatregelen ter grootte van 4% BBP op 1 januari aanstaande verlopen. Dat ze nu actief verlengd moeten worden geeft een compleet andere situatie dan als ze rustig bleven bestaan. Maar of dit in dit geval wenselijk is, valt te betwijfelen.

Smeesters

Het meest intrigerende aan de kwestie Smeesters is hoe aan het licht is gekomen dat er iets niet in de haak is. Statisticus Uri Simonsohn ontwikkelde een methode om te achterhalen wanneer er met grote waarschijnlijkheid met dergelijk onderzoek geklooid is, meer hier. Het is een wat technisch verhaal, en de paper waarin het allemaal beschreven wordt is nog niet openbaar, maar hier staat een behoorlijk uitgebreide uitleg en analyse. Heel in het kort komt het er op neer dat bij gemanipuleerde data populatiegemiddelden minder van elkaar verschillen dan ze bij niet-gemanipuleerde data zouden doen.

Ook de Erasmus Universiteit baseerde zich met name op deze methode, in de Nederlandse versie is dat allemaal nog weggecensureerd, in de Engelse vertaling is het wel openbaar gemaakt. (via @gill1109 en @JaapAbbring)